پ
اقتباس شده از کتاب تاخیر در ازدواج اثر سجاد نجفی

اهمیت ازدواج در قرآن و اسلام

 اهمیت ازدواج در اسلام چیست تعریف ازدواج در اسلام ازدواج داراى آثار و نتایج‏ بسیارى است; از جمله: ارضاى غریزه جنسى، تولید و بقاى نسل، تکمیل و تکامل انسان، آرامش و سکون، پاک‏دامنى و عفاف و نتایج متعدد دیگر. از این‏رو، اسلام – به عنوان یک مکتب آسمانى – آن را نه تنها کارى محبوب و مقدس دانسته، […]

 اهمیت ازدواج در اسلام چیست

تعریف ازدواج در اسلام

ازدواج داراى آثار و نتایج‏ بسیارى است; از جمله: ارضاى غریزه جنسى، تولید و بقاى نسل، تکمیل و تکامل انسان، آرامش و سکون، پاک‏دامنى و عفاف و نتایج متعدد دیگر. از این‏رو، اسلام – به عنوان یک مکتب آسمانى – آن را نه تنها کارى محبوب و مقدس دانسته، بلکه جوانان را مؤکداً بدان توصیه کرده است.

ازدواج از این نظر که عاملى براى نجات از آلودگى، موجبى براى نجات از تنهایى و سببى براى بقاى نسل است، خوددارى از آن همیشه سبب ایجاد بى تعادلى، نابهنجارى رفتارى و زمانى هم فساد شخصیت و حتى بیمارى جسمى مى‏گردد. بنابراین، بهترین و بالاترین نعمت‏ها براى هر زن و مرد از نظر اسلام تشکیل خانواده است.

گمان نمى‏رود از بین مکاتب و مذاهب، هیچ مذهبى به اندازه اسلام درباره ازدواج بحث کرده باشد. ازدواج از نظر اسلام امرى مستحب، مورد تاکید و از سنن انبیا علیهم السلام معرفى شده و جوانى که بدان تن دهد در حقیقت، همگام با آفرینش و سعادتمند است.

 

فواید ازدواج در اسلام

به طور کلى، ضرورت‏ها و فواید  ایجاب کننده ازدواج عبارت است از:

الف – ضرورت‏هاى فردى:

۱)پاسخ مثبت ‏به فطرت

انسان به حکم فطرت، داراى غریزه جنسى است و طبیعت و فطرتش ایجاب مى‏کند که رشد نماید، به سوى کمال برود و وقتى‏رشدیافت‏وبه‏درجه‏کمال رسیدارضا و اقناع شود.براین‏اساس،براى‏حفظ جان و تعادل نظامات روانى، ضرورى است که آدمى به ازدواج تن دهد.رسول مکرم اسلام(ص) در حدیثی فرمودند:

«مَنْ اَحَبَّ اَنْ یَکُونَ عَلی‏ََ فِطْرَتی‏ِِ فَلْیَسْتَنَّ بِسُنَّتی‏ِِ وَ اِنَّ مِنْ سُنَّتیِ النِّکََاحَ[۱]»

«هر که (دین و) فطرت مرا دوست دارد باید به سنت من عمل کند، و یکى از سنن من نکاح است.»

 

۲)موجبى براى بروز استعدادها

استعدادها براى بروز و تکامل خود نیازمند محیطى امن و آرامند. ازدواج براى جوان آرامش ، آسایش و شرایط رسیدن به کمال مطلوب را فراهم می نماید.

خداوند سبحان در  قرآن کریم خطاب به زوجین وهمسران بر این امر صحه می گزارد و زن ومرد را لباس برای همدیگر معرفی می نمایدو بیان می دارد :

«أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَهَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِکُمْ هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ[۲]

«براى شما در شبهاى ماه رمضان مباشرت با زنان خود حلال شد، که آنها جامه عفاف شما و شما نیز لباس عفّت آنها هستید».

ظاهر از کلمه لباس همان معناى معروفش مى‏باشد، یعنى جامه‏اى که بدن آدمى را مى‏پوشاند و این دو جمله از قبیل استعاره است، براى اینکه هر یک از زن و شوهر طرف دیگر خود را از رفتن به دنبال فسق و فجور و اشاعه دادن آن در بین افراد جلوگیرى مى‏کند، پس در حقیقت مرد لباس و ساتر زن است، و زن ساتر مرد است.

واین خود استعاره‏اى است لطیف که با انضمامش به جمله:” أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَهَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِکُمْ …”، لطافت بیشترى به خود مى‏گیرد، چون انسان با جامه عورت خود را از دیگران مى‏پوشاند، و اما خود جامه از نظر دیگران پوشیده نیست، همسر نیز همین طور است، یعنى هر یک دیگرى را از رفث به غیر مى‏پوشاند، ولى رفث خودش به او دیگر پوشیده نیست، چون   لباسى است متصل به خودش، و چسبیده به بدنش[۳].

زوجیت استعدادهاى طرفین را به حرکت درمى‏آورد و به او امکان مى‏دهد که از آن به نیکى بهره‏بردارى کند.

خودشناسی-برای-ازدواج

 ۳)موجب امنیت و آسایش

اصولا «بلوغ‏» یعنى شکوفایى غریزه، چه براى پسر و چه براى دختر که ای خود  همراه بحران است. ازدواج این بحران را تسکین مى‏دهد، براى جوان محیط امن و آرام ایجاد مى‏نماید، در سایه وجود عواطف خانوادگى، روح سرکش او مهار مى‏شود و موجباتى براى برخوردارى او از نیروى فکرى فراهم مى‏شود. رسول خدا حضرت محمد صلی الله علیه و آله در بیانی ارزشمند فرموده‌اند:

«ما مِن شابٍ تَزَوَّجَ فى حَداثَهِ سِنِّهِ اِلاّ عَجَّ شَیطانُهُ : یا وَیلَهُ ، یا وَیلَهُ! عَصَمَ مِنّى ثُلُـثَى دینِهِ ، فَلیَتَّقِ اللّه  العَبدُ فِى الثُّـلُثِ الباقى[۴]»

«هر جوانى که در سن کم ازدواج کند، شیطان فریاد بر مى آورد که : واى برمن، واى بر من! دو سوم دینش را از دستبرد من، مصون نگه داشت. پس بنده باید   براى حفظ یک سومِ باقى مانده دینش، تقواى الهى پیشه سازد. »

 

۴)ایجاد سکون و آرامش واقعی

     یکی از نیازهای طبیعی انسان داشتن آرامش و آسایش است. حال هر کسی بسته به شرایط و روحیات خود در برآوردن آن تلاش می کند. برخی آرامش را در ذیل رسیدن به ثروت، برخی در ذیل رسیدن به قدرت  و برخی دیگر در… می دانند. اما براستی آرامش حقیقی کجاست؟

به تعبیر کلام نورانی قرآن مجید آرامش حقیقی بعد از ارتباط با مبدأ هستی ، در سایۀ  بنای  ازدواج  وزوجیت مبتنی بر آن استوار است،  تا جاییکه که ازدواج را از نشانه های قدرت خدا معرفی می نماید.

«وَ مِن آیاتِهِ أن خَلَقَ لکُم مِن أنفسکُم أزواجاً لتسکُنُوا إلیها وَ جَعَل بینَکُم مَوَدَّه وَ رَحمَهً إنّ فی ذلک لآیاتٍ لِقَوم یَتَفَکرُون[۵]»

«و باز یکى از آیات (لطف) او آن است که براى شما از جنس خودتان جفتى بیافرید که در کنار او آرامش یافته و با هم انس گیرید و میان شما رأفت و مهربانى برقرار فرمود. در این امر نیز براى مردم با فکرت ادله‏اى (از علم و حکمت حق) آشکار است.»

خداوند متعال در قرآن اشاره می فرمایند بهترین فردی که می تواند این نیاز طبیعی را تأمین کند، همسر است. همه محبت ها و دوستی ها محدود و موقتند، جز دوستی و محبت بین زن و شوهر که به علت متحد بودنشان دائمی و غیر محدود است. در جایی دیگرنیز آمده است:

«هُوَ الَذِی خَلَقَکُم مِن نَفسٍ وَاحِدَهٍ وَ جعل منها زوجها لِیَسکُنَ إِلَیها[۶]»

«وست خدایى که همه شما را از یک تن بیافرید و از (نوع) او نیز جفتش را مقرر داشت تا به او انس و آرام گیرد.. »

این آیه نیز با تکیه بر یکی بودن اصل و گوهر زن و مرد، عامل اصلی گرایش آن دو به یکدیگر آرام یافتنشان در کنار هم معرفی شده است.

امام زین العابدین(ع)می فرمایند:

«وَ أَمَّا حَقُّ الزَّوْجَهِ- فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَهَا لَکَ سَکَناً وَ أُنْساً- فَتَعْلَمَ أَنَّ ذَلِکَ نِعْمَهٌ مِنَ اللَّهِ عَلَیْکَ فَتُکْرِمَهَا وَ تَرْفُقَ بِه[۷]»

«حق همسر، این است که بدانی خدای، او را مایه آرامش و انس تو قرار داده و بدانی که این خود نعمتی است از جانب خداوند به تو. پس او را گرامی بدار و با او مهربان باش. »

 همسان-همسری

ب –اهمیت ازدواج در جامعه

ازدواج نخستین سنگ بنای تشکیل خانواده و بالطبع، جامعه و اجتماع است.از این رو، اسلام – به عنوان یک مکتب آسمانی – آن را نه تنها کاری محبوب و مقدس دانسته، بلکه جوانان را مؤکدا بدان توصیه کرده است.

ازدواج از نظر اسلام پیمان مقدسی است که برقراری آن بر اساس مقررات، آداب و رسوم، تشریفات، سنن و قوانین خاصی صورت می گیرد.معمولا می گویند که خانواده مسؤول بسیاری از عیوب و بدبختی های جامعه است. این مطلب قابل قبول است، ولی در عبارتی گویاتر و رساتر می گوییم: در واقع، عدم خانواده به معنای واقعی – کلمه است که مسؤول عیوب و بدبختی هاست و این اغلب بدان دلیل است که در تشکیل آن فکر و هدف ارزیابی شده وجود نداشته است.

خانواده از قدیم الایام، مرکز هرگونه ثروت اجتماعی و کانونی برای تولید و پرورش شخصیت هاست، سرنوشت و حیات آن به سرنوشت و حیات جامعه بستگی دارد و نقش آن در وحدت و عظمت یک جامعه فوق العاده اساسی است. لذا، چنین مهمی را نمی توان به مسامحه و سهل انگاری نگریست. انسان در زندگی نیازهایی دارد که باید تامین شود و همان گونه که از نظر غذا و دوا و لباس و مسکن نیازمند است، از نظر غریزه جنسی و دیگر غرایز فکری و اخلاقی نیز نیازمند است.

ازدواج هرچند از یک نظر ، مساله‏اى شخصى و خصوصى است، ولى از نگاهى دیگر، داراى جنبه و اهمیتى اجتماعى مى‏باشد. بر این اساس، ازدواج از ارکان مدنیت و راهى مطمئن براى تامین آسایش جامعه و رفاه بشریت است. سود و زیان ازدواج تنها متوجه زوجین نیست، بلکه افراد اجتماع نیز به گونه‏اى از آن برخوردار مى‏شوند[۸].

بى‏تردید، ازدواج رابطه‏اى است که طرفین ربط را تا حد زیادى از بى‏بند و بارى و روابط نامشروع و انحرافات اخلاقى و جنسى مصون مى‏دارد. این موضوع به تناسب حال طرفین و محیط اجتماعى و امکان انجام سایر گناهان متفاوت است.

 

ج – ضرورت‏هاى مذهبى

نظر به وجود منافع و اهمیت‏هاى ازدواج است که اسلام آن را تایید کرده و ضرورت آن را در درجه اول اهمیت و مورد تاکید قرار داده است. ضرورت‏هاى مذهبی‏ازدواج‏ازنظر اسلام به قرار ذیل است:

 

۱) محبوب‏ترین بنا

بناى تشکیل خانواده در اسلام محبوب است، تا آن‏جا که هیچ سازمان و بنایى نزد خدا محبوب‏تر از آن نیست. لذا، پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله مى‏فرمایند:

« مَا بُنِیَ‏ بِنَاءٌ فِی‏ الْإِسْلَامِ‏ أَحَبُ‏ إِلَى‏ اللَّهِ‏ مِنَ‏ التَّزْوِیج»

«نزد خداوند هیچ بنایى محبوب‏تر از خانه‏اى نیست که از طریق ازدواج آباد گردد[۹]

 

۲) عامل حفظ پاک‏دامنى و کسب اخلاق نیک

ازدواج از نظر اسلام وسیله ‏اى براى پاک‏دامنى و پاک‏دامن زیستن است. رسول خدا صلى الله علیه و آله به زیدبن حارثه فرمودند:

« تَزَوَّجْ‏ تَسْتَعِفَ‏ مَعَ‏ عِفَّتِک‏[۱۰]»

«ازدواج کن تا پاک‏دامن باشی»

و در سخنى دیگر، فرمودند:

« زَوِّجُوا أَیَامَاکُمْ فَإِنَّ اللَّهَ یُحْسِنُ لَهُمْ فِی أَخْلَاقِهِمْ وَ یُوَسِّعُ لَهُمْ فِی أَرْزَاقِهِمْ‏ وَ یَزِیدُهُمْ‏ فِی‏ مُرُوَّاتِهِم‏[۱۱]»

« مردان را زن دهید تا خدا اخلاقشان را نیکو، ارزاقشان را وسیع و جوانمردیشان را زیاد گرداند.»

امام صادق(ع) فرمودند:

« جَاءَتِ‏ امْرَأَهٌ إِلَى‏ النَّبِیِ‏ ص فَسَأَلَتْهُ عَنْ حَقِّ الزَّوْجِ عَلَى الْمَرْأَهِ فَخَبَّرَهَا ثُمَّ قَالَتْ فَمَا حَقُّهَا عَلَیْهِ قَالَ یَکْسُوهَا مِنَ الْعُرْیِ وَ یُطْعِمُهَا مِنَ الْجُوعِ وَ إِنْ أَذْنَبَتْ غَفَرَ لَهَا فَقَالَتْ فَلَیْسَ لَهَا عَلَیْهِ شَیْ‏ءٌ غَیْرُ هَذَا قَالَ لَا قَالَتْ لَا وَ اللَّهِ لَا تَزَوَّجْتُ أَبَداً ثُمَّ وَلَّتْ فَقَالَ النَّبِیُّ ص ارْجِعِی فَرَجَعَتْ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ‏ وَ أَنْ یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَهُنَ‏.[۱۲]»

«زنی نزد رسول خدا از حق مرد بر زن سئوال پرسیدند،حضرت به او خبر دادند سپس زن گفت:حق زنان بر مردان چیست؟ فرمودند:آنان را لباس بپوشانند واز گرسنگی سیرشان کنند و هنگامیکه مرتکب خطایی شدند،آنان را ببخشند.زن گفت:آیا چیزی دیگر غیر از این نیست؟فرمود:خیر،زن گفت: بخدا قسم هرگز ازدواج نمی کنم سپس رو برگرداندفپس حضرت فرمود:برگرد،هنگامیکه برگشت حضرت فرمود: خداوند عزوجل می فرماید: اگر عفاف پیشه کنند برای آنان بهتر است.»

از مفهوم این روایت چنین فهمیده می شود که ازدواج وسیله ای برای حفظ عفاف زنان لازم است.

 

۳) عامل تکمیل دین

ازدواج غیر از ایجاد نظم در زندگى، وسیله‏اى براى حفظ و تکمیل دین است. بدان دلیل، ازدواج تکمیل کننده ایمان است که به وسیله آن، بسیارى از گناهان از وجود آدمى ریشه‏کن مى‏شود و راه براى سعادتمندى او از هر سو فراهم مى‏گردد. لذا، رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرمودند:

« مَنْ‏ تَزَوَّجَ‏ فَقَدْ أَحْرَزَ نِصْفَ‏ دِینِهِ‏، فَلْیَتَّقِ اللَّهَ فِی النِّصْفِ الْبَاقِی ‏[۱۳]»

«هر کس ازدواج کند نیمى از دینش را باز یافته است.»

 

 ۴)موجب ازدیاد نسل

پیامبر صلى الله علیه و آله فرمودند:

 « تَزَوَّجُوا فَإِنِّی‏ مُکَاثِرٌ بِکُمُ‏ الْأُمَمَ‏ غَداً فِی‏ الْقِیَامَه[۱۴]»

«ازدواج کنید; زیرا من به زیادتى شما نسبت‏به امت‏هاى دیگر در قیامت مباهات مى‏کنم.»

 

۵) موجب ازدیاد مسلمانان

 پیامبر صلى الله علیه و آله فرمودند:

 « مَا یَمْنَعُ‏ الْمُؤْمِنَ‏ أَنْ‏ یَتَّخِذَ أَهْلًا لَعَلَ‏ اللَّهَ‏ یَرْزُقُهُ‏ نَسَمَهً تُثْقِلُ الْأَرْضَ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه[۱۵]»

«چه مانعى داردکه مؤمن زنى‏بگیرد تاخداوند فرزندى نصیبش کند که با کلمه لا اله الا الله زمین را گرانبار کند؟»

۶)موجب ازدیاد روزى

 پیامبر صلى الله علیه و آله فرمودند:

« اتَّخِذُوا الْأَهْلَ‏ فَإِنَّهُ‏ أَرْزَقُ لَکُمْ.[۱۶]»

«روزى را به وسیله زن گرفتن زیاد کنید.»

در روایتى دیگر پیامبر (ص) فرمودند:

«من مَنْ تَرَکَ‏ التَّزْوِیجَ‏ مَخَافَهَ الْعَیْلَهِ فَقَدْ سَاءَ ظَنُّهُ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ‏ إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ[۱۷]»

«هر کس ازدواج را از ترس فقر و تنگدستى‏ترک کندبه خدا سوء ظن برده است، زیرا خداوندمى‏فرماید:اگر (زن‏وشوهر) فقیر باشندخدا هر کدام را از کرم خود بى‏نیاز مى‏کند. بنابراین، در هر صورت، روزى زن و مرد با خداست. »

 

۷)نشانه پیروى از سنت پیامبر اکرم( صلى الله علیه و آله)

امیر مؤمنان حضرت على (ع) فرمودند:

« تَزَوَّجُوا فَإِنَ‏ التَّزْوِیجَ‏ سُنَّهُ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَإِنَّهُ کَانَ یَقُولُ مَنْ کَانَ یُحِبُّ أَنْ یَتَّبِعَ سُنَّتِی فَإِنَّ مِنْ سُنَّتِیَ التَّزْوِیج‏[۱۸]»

« ازدواج کنید، ازدواج سنت پیامبر صلى الله علیه و آله است. آن جناب مى‏فرمودند: هر که مى‏خواهد از سنت من پیروى کند، بداند که ازدواج سنت من است.»

۸)موجب جلب رضایت الهى

پیامبراکرم(ص)،ضمن حدیثی فرمودند:

«وَ مَا مِنْ‏ شَیْ‏ءٍ أَحَبَ‏ إِلَى‏ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ بَیْتٍ یُعْمَرُ فِی الْإِسْلَامِ بِالنِّکَاحِ[۱۹]»

«هیچ چیز نزد خداوند محبوبتر از این نیست که خانه‏اى در اسلام به وسیله ازدواج آباد گردد.»

 


بیشتر بدانید:” معیارهای انتخاب همسر از دیدگاه روانشناسان


۹)موجب کسب طهارت معنوى

پیامبرگرامی اسلام (ص)فرمودند:

« مَنْ‏ أَحَبَ‏ أَنْ‏ یَلْقَى‏ اللَّهَ‏ طَاهِراً مُطَهَّراً فَلْیَلْقَهُ‏ بِزَوْجَه[۲۰]»

«هر کس مى‏خواهد خدا را پاک و پاکیزه ملاقات کند باید هنگام مرگ متاهل باشد.»

 

 

۱۰)بهترین بهره و سود

حضرت امام رضا (ع) ضمن حدیثی فرمودند:

«مَا اَستَفادُ اَمرءً بَعدَ الَاسلامِ فائدهً خیراً مِن امراهٍ مُسلِمه … [۲۱]»

«پس از ایمان به خدا، هیچ انسانى بهره‏اى بهتر از همسرى مسلمان به دست نیاورده است.»

 

 

۱۱)گشودن درهاى رحمت الهى

پیامبر(ص)فرمودند:

«یُفَتَّحُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ بِالرَّحْمَهِ فِی أَرْبَعِ مَوَاضِعَ عِنْدَ نُزُولِ الْمَطَرِ وَ عِنْدَ نَظَرِ الْوَلَدِ فِی وَجْهِ الْوَالِدَیْنِ وَ عِنْدَ فَتْحِ‏ بَابِ‏ الْکَعْبَهِ وَ عِنْدَ النِّکَاح‏‏[۲۲]»

«درهاى رحمت آسمان در چهار موقع گشوده مى‏شود: ۱- هنگام باریدن باران; ۲- وقتى که فرزندى (از سر مهر) به صورت پدرش بنگرد; ۳- زمانى که در خانه کعبه گشوده مى‏گردد; ۴- در وقت اجراى عقد نکاح»

 

 

 ۱۲)تعاون در اطاعت

ازدیدگاه اسلام اگر ازدواج با قصد قربت انجام گیرد، عبادت محسوب شده و پاداش اخروی دارد. یک انسان مومن، در صورتی که همسر مومن و موافقی داشته باشد، می‌تواند در طریق انجام وظیفه، از تشویق‌ها، رهنمودها و کمک های او بهره مند شده و در راه عبادت و رسیدن به خدا از تعاون و همکاری های او استمداد جوید.

روزی پیامبر اکرم (ص) از امام علی (ع) پرسیدند: همسرت را چگونه یافتی؟

ایشان فرمودند:

« نِعْمَ‏ الْعَوْنُ‏ عَلَى‏ طَاعَهِ الله»

«فاطمه (سلام الله علیها) نیکو کمکی در راه اطاعت خداست[۲۳]

 

 

 

منابع و مآخذ:

[۱] – طبرسى، حسن،‏ مکارم الأخلاق،ترجمه سید ابراهیم میر باقرى، قم: الشریف الرّضی، ۱۳۶۸٫‏ ،ص ۱۹۷٫

[۲] – قرآن کریم،بقره(۱۸۷).

[۳]– علامه طباطبایی،المیزان، ج‏۲، ص۶۵٫

[۴] – راوندى ،سید فضل الله ، نوادر راوندى‏، ترجمه احمد صادقى اردستانى،چ:اول‏‏، بی تا،قم:دارالکتاب‏،ص۱۲.

[۵] – قرآن کریم ،روم(۲۱ ).

[۶]      – قرآن کریم، اعراف (۱۸۹).

[۷] – علامه مجلسى‏ ، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار،،بی­تا،تهران: اسلامیه‏،ج۷۴، ح۱،ص ۵٫

[۸] – عزیزیان،سعید،سبک­زندگی­اسلامی­بارویکرد­ازدواج­وخانواده،چ­اول۱۳۹۱،قم:آوای­منجی،ص۸۸٫

[۹]محمّد تقی نوری ،مستدرک‏الوسائل، بی تا، قم: مؤسسه ی آل بیت،ج‏۱۴،ص ۱۵۳٫

[۱۰] – شیخ حر عاملى، تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، چ۱۳۷۸، تهران: مکتب الاسلامیه،ج ۲۰، ص ۳۵٫

[۱۱] – مجلسى، پیشین ، ج ۱۰۳، ص ۲۲۲٫

[۱۲] – همان، ج ۲۰، ص ۱۶۶٫

[۱۳] – همان، ج ۲۰، ص ۱۷

[۱۴] – شیخ صدوق‏،من­لایحضره­الفقیه،چ دوم، قم:جامعه مدرسین‏،ج‏۳، ص ۳۸۴٫

[۱۵] – شیخ حر عاملى، پیشین، ج ۲۰، ۱۴٫[۱۵]

[۱۶] –   همان.

[۱۷] – همان،ص ۲۸٫

[۱۸] – همان.

[۱۹] – همان.

[۲۰] – همان.

[۲۱] – همان.

[۲۲] – طبرسى، مکارم الاخلاق‏،‏ج ۱۴، ص ۱۵۲ .

[۲۳] – شیخ حرعاملى ،پیشین ، ج۴۲، ص۱۱۷٫

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

کلید مقابل را فعال کنید

اخبار فوری